Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο

ART & LIFE

Βασίλης Μπισμπίκης: Η φιλία, η πολιτική πράξη, τα ιδανικά και η… CIA

Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης μιλάει για το θέατρο σαν Πολιτική Πράξη και λίγο για την… CIA του Τζον Στάινμπεκ
ART & LIFE
Τετ, 16/01/2019 - 09:46
Γράφει o Παύλος Ηλ. Αγιαννίδης

Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης μιλάει για το θέατρο σαν Πολιτική Πράξη, για τις δύο χαρακτηρισμένες ως «παραστάσεις της χρονιάς» που έχει στο ενεργητικό του στον Τεχνοχώρο Cartel, για την φιλία, για τα προδωμένα ιδανικά, ίσως και λίγο για την… CIA του Τζον Στάινμπεκ

«Ο ίδιος ο άνθρωπος έχει καταστεί η μεγαλύτερή μας απειλή και η μοναδική μας ελπίδα», έλεγε ο βραβευμένος με Πούλιτζερ Τζον Στάινμπεκ («Τα σταφύλια της οργής», «Άνθρωποι και ποντίκια»), καθώς παραλάμβανε το Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1962. Ο ίδιος ο συγγραφέας, που είχε περιηγηθεί τη Σοβιετική Ένωση το 1948 για το «Ρωσικό Ημερολόγιο» μαζί με τον φημισμένο φωτογράφο Ρόμπερτ Κάπα και το 1963 μαζί με τον θεατρικό συγγραφέα Έντουαρντ Άλμπι, είχε φροντίσει από το 1937 ακόμη να δώσει με το έργο του τον ορισμό αυτού του «Ανθρώπου». Βάζοντάς τον μάλιστα σε – εμβληματική – αντιδιαστολή προς τα Ποντίκια.

Μικρογραφία

Μία παράσταση στην Αθήνα του 2019, και στον Τεχνοχώρο Cartel, που κάνει συνεχή sold-out και έχει φτάσει ήδη να μπαίνει στις καλύτερες της θεατρικής σεζόν, πάνω στο έργο του Τζον Στάινμπεκ «Άνθρωποι και Ποντίκια» είναι μάρτυρας αυτής της αντιδιαστολής. Με ανθρώπους που ζουν σαν ποντίκια, σαν κλεισμένοι σε ένα κλουβί, άθλιοι. Αν και κατά τον σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή της παράστασης Βασίλη Μπισμπίκη «οι άλλοι είναι ποντίκια. Εκείνοι που βλέπουν αυτούς τους ανθρώπους να ζουν έτσι, σαν ποντίκια, και δεν κάνουν τίποτα». Τι μου θυμίζει, τι μου θυμίζει…

Ο Βασίλης Μπισμπίκης (ήρθαμε στο προκείμενο, λοιπόν) είδε αυτό το έργο του Στάινμπεκ, που αποδήμησε πριν από πενήντα χρόνια – στις 20 Δεκεμβρίου 1968 – σαν μια «βαθιά συναισθηματική παράσταση». Αλλά και σαν μια παλέτα από όσα αιώνια, αλλά και σήμερα ιδιαίτερα μας ταλανίζουν ή μας δονούν: Τον ρατσισμό μαζί με την αλληλεγγύη ή την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο. Μια μεγάλη φιλία που φτάνει ως τον θάνατο – λύτρωση από τα δεινά. Ανθρώπους που βασανίζονται. Πρόσφυγες… «Υπάρχει μια συνεχής εναλλαγή ρόλων στη σκηνή», μου εξηγεί. «Από τη μια είμαστε άνθρωποι, από την άλλη γινόμαστε ποντίκια».

Μικρογραφία

«Το θέατρο έχει έναν ρόλο: την Πολιτική Πράξη», μου έχει πει λίγη ώρα πριν. «Και αυτή, η πολιτική πράξη, πρέπει να ξεσηκώσει την καρδιά του θεατή, να τον αφυπνίσει». Αυτή θα ήταν και η προσωπική του δικαίωση για την επιλογή του, μου εξομολογείται.

Πολιτική πράξη είναι ακόμη και η φόρμα: «Το θέατρο έχασε τον ρεαλισμό του και το νατουραλισμό του». Δεν ακούει την Μπλανς Ντιμπουά (στο «Λεωφορείον ο πόθος»), που διαδηλώνει «δεν θέλω ρεαλισμό, θέλω μαγεία»; «Μα και στον ρεαλισμό κρύβεται μαγεία. Όμως το ζήτημα είναι να σπάσει ακόμη και η φόρμα. Η παράστασή μας δεν έχει χρόνους θεατρικούς. Δεν έχει καν κείμενο, παρά μόνον τα θέματά του. Έχει έντονο το αυτοσχεδιαστικό στοιχείο, για να μην προλαβαίνει ο ηθοποιός να κάνει κατασκευή ρόλου. Να γίνεται το ίδιο το έργο, ζωή».

Κάτι ξέρει από Πολιτική Πράξη ο Βασίλης Μπισμπίκης, που μπορεί οι πολλοί να τον ξέρουμε από τηλεοπτικές σειρές (όπως ως γοητευτικό Κρητικό στη σειρά του Παπαδουλάκη), αλλά εκείνος ξέρει που ακριβώς θέλει και έχει ταχθεί: στον Τεχνοχώρο Cartel, στην Αγίας Άννης, ανάμεσα στα φορτηγά των μεταφορικών εταιρειών, σε έναν χώρο παλιού μηχανουργείου με μια μαγεία… ρεαλισμού. Ή νατουραλισμού, αν θέλετε. Εκεί, με σκληρή δουλειά και ρηξικέλευθες προτάσεις ή παραστάσεις – γροθιά κατάφερε να κερδίσει, μαζί με τους συνεργάτες του, το στοίχημα. Περίτρανα. Κάπου 10.000 θεατές πέρασαν στην προηγούμενη σεζόν από το Cartel. Και, φανταστείτε, οι θέσεις είναι 115! Μια και μιλούσαμε (και) για δικαίωση, δηλαδή.

Μικρογραφία

Δεν είναι τυχαίο ότι η περυσινή μεγάλη και πολυσυζητημένη επιτυχία του Cartel και του ίδιου του Βασίλη Μπισμπίκη ήταν ο «Άρης» (Βελουχιώτης), πάνω στο βιβλίο της Σοφίας Αδαμίδου, με τον καθηλωτικό Τάσο Σωτηράκη, που μάλιστα ήταν όχι μόνο ένας νέος μουσικός, αλλά και ηθοποιός. Να και άλλη παράσταση της χρονιάς, που συνεχίζει να χειροκροτείται και να συγκινεί και φέτος. Και θα πάει και περιοδεία το καλοκαίρι, αρχής γενομένης από την Κρήτη. Και δεν αποκλείεται καθόλου να συνεχιστεί.

Οι συγκινημένες αντιδράσεις του κοινού δεν… μαζεύονται. Ούτε μπορείς να τους αρνηθείς, πάντα. «Σε κάθε παράσταση, μα σε κάθε παράσταση, χειροκροτούν όρθιοι. Κλαίγοντας. Κλαίει και ο Σωτηράκης και… Από όλο αυτό εισπράττω μια σύμπνοια», μου λέει ο Βασίλης Μπισμπίκης. «Με συγκινεί βαθιά αυτό. Κι αυτό είναι, τελικά, το ζητούμενο».

Μιλάμε για την περίπτωση – αμφιλεγόμενη, κατά πολλούς – και για τα νέα, υποτίθεται, στοιχεία που έβγαλε το κόμμα πριν μερικούς μήνες, ότι ο Άρης Βελουχιώτης είχε εντολή κομματική να υπογράψει δήλωση. Μιλάμε και για τα σκουπόξυλα που είχαν χρησιμοποιηθεί εναντίον του ως οικτρά όργανα βασανιστηρίων. Εκείνος, μου λέει, δεν πιστεύει ότι υπέγραψε με κομματική εντολή. Και επιμένει για την παράστασή του: «Δεν τον αγιοποιήσαμε τον Άρη. Δεν ήταν το πολιτικό κομμάτι το θέμα μας. Προσωπικά, με αφορούσε το ιδανικό ενός ανθρώπου. Πώς κρατήθηκε ως το τέλος. Πως προδόθηκε». Άλλη μια «σκληρή μα και βαθιά ανθρώπινη ιστορία διαψευσμένων ονείρων», κατά πως χαρακτηρίζει η ομάδα και το «Άνθρωποι και ποντίκια». Με στόχο, πάντα, κατά τον Βασίλη Μπισμπίκη, την πολιτική πράξη. Η συγκίνηση του κοινού για έναν άνθρωπο με ιδανικό είναι μάλλον - και αυτή - πολιτική πράξη. Ε;

Μικρογραφία

Γυρνάμε πίσω στην άλλη μεγάλη επιτυχία του. Το «Άνθρωποι και ποντίκια». Μου λέει ότι κάθε μέρα διώχνουν σχεδόν ένα θέατρο κόσμο. Όπως γινόταν και γίνεται ακόμη πολλές φορές με τον «Άρη». Και φτάνουμε, πάλι, στην συγκίνηση. «Δεν θέλουμε να την εκβιάσουμε. Δεν την περιγράφουμε. Απλώς είναι εκεί. Μαζί με πολύ μαύρο χιούμορ. Το κοινό εκεί που γελάει, φτάνει να κλαίει. Τους πιάνει εξ απήνης. Με ένα κλίμα που θυμίζει ευρωπαϊκό σινεμά».

Το «Άνθρωποι και ποντίκια» είχε κάπου 18 χρόνια να παιχτεί σε ελληνική σκηνή. Ο Βασίλης Μπισμπίκης είχε δει την παράσταση, τότε, με τον Δημήτρη Πιατά και τον Βασίλη Καϊλα. Και πάνω σε αυτό μου μιλάει με ενθουσιασμό για την καινούργια του ταινία με τον Γιάννη Οικονομίδη, «Η μπαλάντα της τρύπιας καρδιάς». Και για τα γυρίσματα, κυρίως στη Λαμία. Και για μια ακόμη που ετοιμάζεται να κάνει το καλοκαίρι, με άλλον Έλληνα σκηνοθέτη. «Αυτός είναι πια ο στόχος μου. Το Cartel (σ.σ.: το οποίο έστησε μαζί με τη Φαίη Τζήμα και τον Παναγιώτη Σούλη) και οι ταινίες», εξομολογείται. Δεν έχει όμως μια ευθύνη αυτή η μεγάλη επιτυχία των δύο «παραστάσεων της χρονιάς», διαδοχικά; Του «Άρη» και του «Άνθρωποι και ποντίκια». 

Και μετά, τι; Σαν έτοιμος από καιρό, με χαρά παιδιού, μου απαντάει: «Το «Ζερμινάλ» του Εμίλ Ζολά. Ξέρεις, με τους ανθρακωρύχους και την σύγκρουση του κομμουνισμού με την αναρχία. Δεν έχει ανεβαστεί ποτέ στην Ελλάδα. Κι ας μας αφορά πολύ σήμερα. Βέβαια, θέλει πολλή δουλειά».

20181014_223232.jpg

Από τον Στάινμπεκ στον Ζολά. Και μάλιστα από έναν Στάινμπεκ, που κάποιοι με στοιχεία και επιστολές άρχισαν να «ξεκαρφώνουν» από το μεγαλόπρεπο βάθρο του. Ο Αμερικανός Μπράιαν Κάναρντ, με το βιβλίο του «Steinbeck: Citizen Spy» (Εκδ. Cloth, 2013), ας πούμε. Που μόλις τον περασμένο Σεπτέμβριο έβγαλε «στον αέρα» νέα στοιχεία και επιστολές. Τα οποία δείχνουν ότι ο Στάινμπεκ, όσο ήταν πολεμικός ανταποκριτής στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο για την «New York Herald Tribune» δούλευε και με το Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών (τον πρόγονο της CIA). Ενώ είχε θέσει και αργότερα εαυτόν, με επιστολές του, στη διάθεση των υπευθύνων της CIA, κάτι που η Υπηρεσία δέχτηκε το 1952. Και όμως αυτός ο Στάινμπεκ είναι ο «ανθρωπιστής», όπως τον χαρακτηρίζει ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Βασίλης Μπισμπίκης, με απόγειο το «Άνθρωποι και ποντίκια».

Αλήθεια, για κείνον ποια είναι η αγαπημένη του σκηνή; "Το φινάλε", μου λέει με σιγουριά. «Τη στιγμή που ο χαρακτήρας μου, σκοτώνει τον φίλο του, από μεγαλείο και αγάπη. Καθώς ξέρει ότι μετά το φόνο που έκανε, είτε έξω είτε στην φυλακή, δεν θα επιβιώσει. Τον σκοτώνω από μεγαλείο», μου λέει σχεδόν συγκινημένος ο Βασίλης Μπισμπίκης. «Ξέρεις, έψαχνα χρόνια ένα έργο για την φιλία. Που εδώ είναι ανιδιοτελής, με ένα νοητικά καθυστερημένο παιδί που είναι σαν να το έχει υιοθετήσει ο Λένι. Το εντυπωσιακό είναι ότι μέσα από τον αυτοσχεδιασμό κάθε μέρα βγαίνει και κάτι παραπάνω, κάτι διαφορετικό». Όμως η φράση που τον δονεί, σε εκείνο το διαχωρισμό ή την ταύτιση Ανθρώπων και Ποντικών του Στάινμπεκ είναι μία. Και μου την λέει, σαν επίλογο, δίχως δισταγμό: «Άνθρωποι σαν κι εμάς είναι οι πιο έρημοι άνθρωποι στον κόσμο».

Info

«Άνθρωποι και ποντίκια» του Τζον Στάινμπεκ, στον Τεχνοχώρο Cartel. Απόδοση: Σοφία Αδαμίδου. Δραματουργική επεξεργασία - Σκηνοθεσία: Βασίλης Μπισμπίκης. Σκηνικά-Κοστούμια: Αλεξία Θεοδωράκη. Φωτισμοί: Λάμπρος Παπούλιας. Κινησιολογία: Αγγέλα Πατσέλη. Ερμηνεύουν: Βασίλης Μπισμπίκης, Δημήτρης Δρόσος, Νικολέτα Κοτσαηλίδου, Στέλιος Τυριακίδης, Μάνος Καζαμίας, Γιώργος Σιδέρης, Γιανμάζ Ερντάλ, Θάνος Περιστέρης, Αγγέλα Πατσέλη.

Παραστάσεις: Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή στις 21:15. Διάρκεια: 120’ με διάλειμμα. Εισιτήρια: 12 ευρώ γενική είσοδος, 10 ευρώ μειωμένο, 5 ευρώ για ανέργους. 

«Αρης» 2ος χρόνος. Της Σοφίας Αδαμίδου. Σκηνοθεσία: Βασίλης Μπισμπίκης. Σκηνικά – κοστούμια: Ομάδα Cartel.

Μουσική: Villagers of Ioannina City (VIC). Το τραγούδι «Αρη μου», σε στίχους Αγλαϊας Κλάρα, μελοποίησε και ερμηνεύει η Ερωφίλη. Κινησιολογία: Αγγέλα Πατσέλη. Φωτισμοί: Λάμπρος Παπούλιας. Επιμέλεια Βίντεο: Ηλίας Φλωράκης. Ειδικά Εφέ: Προκόπης Βλασερός. Στον ρόλο του Άρη ο Τάσος Σωτηράκης.

Παραστάσεις: Τετάρτη, Σάββατο, Κυριακή, στις 19:00. Διάρκεια: 90’. Εισιτήρια: 12 ευρώ γενική είσοδος, 8 ευρώ μειωμένο, 5 ευρώ για ανέργους.

Τεχνοχώρος Cartel (Μικέλη 4 & Αγ. Άννης Βοτανικός -Στάση μετρό Ελαιώνας- τηλ. 6939898258). https://www.facebook.com/CartelTexnoxoros. http://www.carteltexnoxoros.com.

Παύλος Ηλ. Αγιαννίδης